Provocatief begeleiden: wanneer het wel en niet werkt
Een partij zet de hakken in het zand. Elke vraag stuit op een muur. Erkenning, uitleg, structuur: niets lijkt te helpen. Dan kan provocatief begeleiden uitkomst bieden. Het is een krachtige interventie, maar ook een riskante. In dit artikel lees je wat provocatief begeleiden is, wanneer het werkt en wanneer je het beter niet kunt doen.
Wat is provocatief begeleiden?
Bij provocatief begeleiden ga je volledig naast de betrokkene staan. Je omarmt diens visie en maakt die zelfs groter dan hij of zij het zelf doet. Het is een ultieme vorm van erkennen, op het randje van sarcasme, maar nooit erin.
Het effect: de cliënt gaat zelf relativeren. Wie zijn standpunt nog groter ziet worden dan hij het zelf bedoelde, voelt de behoefte om het te nuanceren.
Een voorbeeld
Een patiënt raakte door een medische fout blijvend verlamd. Hij eiste dat de arts nooit meer zou mogen werken. De mediator erkende zijn leed volledig, en ging daarna nog een stap verder: "Hij mag nooit meer zijn beroep uitoefenen. Hij zou alles wat hij verdiend heeft moeten inleveren. Ze moeten de afdeling sluiten, want blijkbaar werken de protocollen niet."
De man verzachtte: "Nou, dat is misschien een beetje overdreven. Als ze er maar voor zorgen dat deze fout nooit meer wordt gemaakt." Daarmee kwam het werkelijke verlangen boven tafel.
Wanneer werkt het?
Provocatief begeleiden is geschikt voor de partij die je de "peuterpuber" zou kunnen noemen: iemand die in de eerste pijler, tweede laag, vastzit in zijn eigen gelijk en niet meer beweegt. Het werkt vooral als:
- de partij zich al lange tijd niet erkend voelt;
- gewone erkenning niet landt of als "trucje" wordt ervaren;
- de partij in principe in staat is om te relativeren.
Voorwaarden
- Oprechte verbinding. Zonder echte gevoelsmatige verbinding voelt het onecht, en dan doe je meer kwaad dan goed.
- Jij blijft in de plus. Je vergroot het standpunt uit erkenning, niet uit irritatie. Voel je zelf frustratie, doe het dan niet.
- Bij voorkeur in caucus. Doe het in een één-op-ééngesprek. Dat is veiliger voor de cliënt, en de ander hoeft het niet te horen.
- Eerst de basis. Erken eerst de feiten en het gevoel. Pas daarna kun je uitvergroten.
Wanneer werkt het niet?
- Bij psychische onveiligheid of destructief gedrag.
- Als de cliënt geen afstand kan nemen van zijn emoties.
- Als je als mediator zelf getriggerd bent. Dan wordt het al snel sarcasme, en dat voelt de cliënt feilloos.
- Als er nog geen vertrouwensband is.
Tot slot
Provocatief begeleiden is geen trucje. Het is erkenning in de hoogste versnelling. Goed ingezet doorbreekt het een muur waar niets anders doorheen kwam. Verkeerd ingezet beschadigt het de relatie. Zet het daarom alleen in als je zelf stevig in de derde pijler staat, met oprechte verbinding en bij voorkeur in een veilige één-op-ééncontext.
Wil je leren wanneer en hoe je deze interventie inzet? Met het traject Doorbreken! oefen je met doorbraakinterventies in je eigen casuïstiek.